grautgrams

Det er berre å segja det beint ut: Eg er ein retteleg grautgrams, dei kallar.
Ja, graut er til vissa noko utav det beste som finst. Og so gjævt å få eta med skeid og allting! Ei sann frygd.
Det finst ordtøke um grauten òg, i Norske Ordsprog (1856) - nei, du tarv fulla ikkje spyrja kven som stend attum dét storverket - les eg til dømes:

"Det verd ingen Graut utan Mjøl og Mauk"

Mauk er væska, vatn hell mjølk, til å koka mat med.
So noko blautt må'n hava, og mjøl.
Den siste tidi hev eg ete vassgraut med surmjølk til morgonmat
- å, for eit matmål! Det gjer godt med slik eldgamall, dugande kost.
Serleg i desse stride eksamensdagane.
(Det fell meg lett å segja slikt, eg som ikkje er nøydd um å eta vassgraut til morgons, middags og kvelds)

Eg er visseleg ikkje den einaste som tykkjer um grauten. Grautstubben hans Aasmund O. Vinje i Ferdaminni fraa Sumaren 1860 skulde vera velkjend. Lika vel skal eg gjeva att stubben her, so de som er huga fær lett tilgjenge til godsakene:

So gjekk eg og gjekk eg paa fastande Hjarta berre med ein Kopp Kaffe, alt til eg kom til Gjæstgjevargarden Grut; men daa var eg ogso solten. Denne merkjelege Ting maa eg fortelja, for det, som kjem etter. Eg bad um at faa kaupa Mat; ja, Kona var snill, ho stakkar, og reiv Barnet fraa Barmen og spurde, um eg vilde hava Egg.
"Nei kjære, lat meg faa god Mjolk til denne Dugursgrauten, som ryker her paa Bordet."
Det var Havregraut af det rette Slaget, det. Saadirne stodo med Piggar nett som Busti paa ein Griserygg, og svart var han som Oskegraut. Eg fekk god Mjolk og aat og aat, og det skurade ned igjenom Halsen, liksom naar Grantoppen verdt slipat og dregjen ned igjenom Ovnspipa. Det var so det skalv i meg af all denne sæle Njoting med kver Biten. Men daa eg bar til at metna, tenkte eg paa at gjeva ut ei Lærebok i Etarvitenskapen (Gastronomi), der Grauten på Grut skulde vera fyrste Kapitelet.

Jau, du! Havregrauten finst i alle slags skrifter, han, frå Vinje til Alf Prøysen og Tommy og Tigeren.

Men so var det vassgrauten. Den romverske tenkjaren Seneca, som eg hev nemnt fyrr, skriv òg um graut, men noko annarleis en Vinje. Fyrst skildrar han folk som liver utav tarveleg og rimeleg kost, so spyrr han:

Trur du det er metta i slik ei føda? Ja, det er det, og det er endå til hugnad i det – men ikkje ein hugnad som er lettfengd, stutt og som må nyast upp då og då, men ein stød og fast hugnad. Vatn og byggmjøl [id est vassgrauten] eller bitar av byggbraud er ingen hugnadsfull kost, men det er den høgste sæla å vera i stand til å finna hugnad i denne maten.

So hev me risgrauten, rjomegrauten, myssmørgrauten - - men no er det eksamenstid og eg trur eg endar grautferdi her.

solvrengt vyrkje

Tenkja seg til! No hev han Hallstein Bronskimlet d.a.y. (den allra yngste) frå Volda sendt inn eit vårdikt til Flåklypa Tidende (mai, årgang 7/1981).
Her er go'sakene:

Solvrengt vyrkje
i gloande renn
fæld skinn i gjelom
og rykkjer og stend
Netthaus fengje i størhøkom bi,
løyndom i lengsle og burte i ti!

*

Skulle tru det, ja!

gobbledigook

Er du leid? Er du keid? Treng du å fylla på med ei dugeleg mengd gaman og gleda? Då skal du sjå dette klippet, med Sigur Rós og Björk som deljar og slær på ei tromma medan ho hoppar upp og ned.

Gobbledigook er noko for seg. Og teksti er um lag so, eg hev freista halda på den upphavlege ordfylgdi:

du hattar fjuka let upp i luft
du paraply snur upp ned altfor ofta
å, nei, ikkje, åh!
du på tak fljuka ut på brotsjø
du håret strjuka - hovudprydnaden av slo
rampegut!
vind i håret
vind i håret
vind i håret
vind i håret
du augo fjuka i sand - tårast
du tyggis i hendene - hår fast
rampegut!
vind i håret
vind i håret
vind i håret
vind i håret


*

Eyjafjwixzq!

Laurdag morgon sulla og sveiv eg inne på netstaden åt den islendske kringkastingi (ruv), og medan eg sat der og unte meg med islendske ord og sterke kaffislurkar og fuglesong frå treet utanfor, so råka eg på eit liti sak med namnet 'Eyjafjwixzq!.. ¿hvað?'.
Dette var eit ljodklipp - med tekst attåt - frå "ferdaskrivaren" (korrespondenten) Kristinn R. Ólafsson ['Kristinn' svarar til vårt Kristen, medan 'Kristín' svarar til namnet mitt]. Kristinn held til i Madrid, og emnet for ferdabrevet hans var dette:

Det er fælt so store vanskar ikkje-islendingar hev med å bera fram ordet 'Eyjafjallajökull'.

Eg kann stadfesta at han hev rett. Folk er meir upptekne av å briska og brikja med nye oske-ord - orsak, det skal vera aske-ord, for størsteparten av aske-ord-fanatikarane er bokmålingar, må vita - enn å læra seg rett framburd av namnet på det oskesprutande eldberget.

Vel, attende til Kristinn og Eyjafjwixzq. Han skriv godt og morosamt um korleis spaniarane - og andre europearar, nordmenn medrekna? - slit for å bera fram ordet.
Rett framburd er um lag so: Ejjafjadlajøkudl.
Men det er visst ikkje so greidt å få taket på dét.
Eg totte han fortalde so godt (ja, de MÅ høyra upptaket!) at eg sette meg fyre å setja um brevet hans. God lesnad!

Kristinn R. Ólasson: 'Eyjafjw¡xzq!.. ¿hvað?'

For spaniarane ter namnet ’Eyjafjallajökull’ seg mest som skarpe bitar i halsen, slik det er for flestalle som ikkje har islendsk som modermål. For ikkje-islendingar er det å bera fram dette lange ordet, fullt av "edlum" og "smedlum" (l-ar og smellar), mest som å draga i seg ei oskesky som svell av knivskarpe glaspartiklar, som å få ein oskedusj i kjeften og freista spytta osken ut or seg med stor andenaud og hoste. Eyjafjadlajökudl!

Som sagt tykkjer folk her i sud at det er utruleg at det i det heile er fysiologisk gjerande å bera dette staveranglet fram, dette ljodet av jøkullaup og sprengjesprut. Korleis kann det finnast folk som evnar å bøygja og tøygja trut og trant so til det ytste at dei fær dette levenet ut or seg? Og at det finst andre som skynjar denne djevelskapen? I sume spanske massemedium hev dei set seg råd til å klippa burt 'jökull' attantil. Dette er ikkje likso ille. So fekk dei skore av desse uframberande l-ane ("edlum") i siste helmingen. Ein eller annan gluping hev funne ut kva 'jökull' tyder, difor evlar dei i minsto å segja dét på spansk, på heimemålet: 'glaciar' - og so berre klaskar dei det på etter Eyjafjalla... eller rangare sagt: EYJÍAFÍJALJA... eller dilikt. Og visseleg vart det ikkje betre um dei fekk tydt ut dette bokstavlegt: Det vilde verta ei heller lang remsa på spansk, soleis: 'el Glaciar de las Montañas de las Islas'... Korkje meir eller mindre enn åtte ord hjå dei spansktalande, i staden for eitt hjå desse krislendingane.

Eg fekk mest som ei påkalling i e-posten no på laurdagen, liksom eit naudrop til nordpolen her sunnanfor, frå ei spansk kona som eg ikkje kjende i det heile. Ho sagde ho var luta leid av at bladi skreiv fjellnamnet på hundrad ulike måtar og at ho måtte høyra mediafolk klæma det hikstande or seg. Ho bad meg vensamt um å gjera grein på korleis dette eigenleg vart skrive og bore fram. Eg tok dette vel upp, og eg tydde ut stavingi for henne og fortalde kva kvart ord tydde og freista yvertyda henne um at dei tvo fyrste ordi var eigefall mangtal [genitiv fleirtal], 'eyja' og 'fjalla', i veik von um at ho skulde skynja kva eg fór med. Og eg gjorde meir til: Eg las ordet 'eyjafjallajökull' nokre gonger inn i upptaksmaskini mi og sende det til henne på e-post som ljodfil.

Og no i dag tidleg ringde ein kar som legg ut nyhende på veven for å spyrja um dette. Eg sende honom ljodfili, og eg hadde snaudt lagt på røyret då dei ringde frå den spanske fjerrsjåkanalen Antena 3 for å spyrja meg um å bera fram dette, dei òg. Soleis ljoma det ut i morgonsendingi 'Espejo público', Ålmannaspegelen:

(ljodklipp)

Men det er eit serkjenne ved spanske nyhendefolk at dei snaudt kann tala framande tungemål, og dei tigg um få sleppa å bera fram noko utanlendskt. Det er kje von til at dei lukkast skikkeleg med slikt. Difor hev den eine etter den andre gjeve upp denne satans eldspyande jøkullen der burte på Island, og etter det eg høyrer gjev folk denne djevelgreida ein alt stuttare dåp no - eller rettare sagt: Berget fær inkje namn i det heile, dei held plent upp med å ansa det. Dei segjer og skriv, lett og greidt, 'el volcán islandés', det islendske eldberget.

(...og so fører Kristinn stykket til endes med ei heller sakleg utgreiding um fly-stoda i Spania og Europa og fortel at han er smått leid for at han ikkje kom seg heim til Island slik han hadde tenkt...)

Eit lite youtube-søk på "eyjafjallajökull name" gjev mange forvitnelege fundar. Denne tek kaka.

Fjadl og kudl og god kveld!

hardhausen

Det er undersamt korleis soga um ein gamall kall som dett ned i eit myrhòl kann verta ei hugsam sak. Eg vert både byrg og glad når eg ser karen ganga frisk og fin, høyrer det klingande målet hans, og kjem i hug at eg ættar frå folk som honom.

Her er'n.

berre ein hund

Eg hev skrive um den hjernedaude hunden fyrr.
Han bur i huset heime i botnen av Øysterdalen, og han hev ikkje vorte stort glupare sidan sist. Det kann de sjå prov på her:



Og sjå på desse pjuskeøyro!

nye batteri

No kjem våren og det er tid å kveikja hugen uppatter.
Kva er vel betre en å setja i nye batteri?
Når sant skal segjast, er fulla ikkje ’batteri’ beste ordet, for det er nærskyldt ’batalje’, som me kann setja um med ’strid’. Men lell, då, gut.
Sigur Rós hev ein god, gamall song med namnet "Ný Batterí", og der høver tydingi ’strid’ og ’basketak’ sers godt, som me skal sjå.
Eg hev freista setja um teksti, men ho er noko gåtefull, og eg er ikkje islending.

De kann høyra songen so som han er på plata Ágætis byrjun her, og tvo storgilde konsertupptak finn de her (best) og her (ikkje so reint gale dette heller). I desse upptaki er dei siste linone bytte ut med sumt på vonlenska.

So. Framlegget mitt kjem her. Eg tek gjerne imot framlegg til umbøter.


nye batteri

eg er bunden med piggtråd i kjeften
som bløder meg ut
læst og stengd inne i eit bur
dyri vigslar meg, naken
og ein frelsar bankar på

den utamde set i nye batteri
og lader å nyo
og lader å nyo
og lader å nyo
og lader å nyo

me riv oss laus og set rasande av stad
ut i uvissa der
heilt til me øydelegg alt og reiser oss atter
atter å nyo
atter å nyo
atter å nyo
attende der som me rid

attende til piggtråden
som riv upp eit gamalt, grodd sår
eg er vorten ei rustskadd sjæl
det er ’kje att elektrisitet
eg hev hug til å skjera
og stikka djupt i sjølve meg
men eg torer ikkje det
eg sløkkjer meg heller

åleine å nyo


* * *