Eit tidlegare innlegg i denne halvdaude (men svært seigliva) husmorbloggen, lova husmori at ho skulde fortelja dykk kvar ho hev arbeidt i det Herrens år 2013, eller rettare sagt år 200 e.Iv. (etter Ivar Aasen), som no nærmar seg enden. Husmødrer i dag arbeider ikkje berre heime, veit de, nokre av dei arbeider òg ute. Denne husmori hev lagt nokre uvanleg ferdafylte månader attum seg, frå Arendal til sud til Sortland i nord, frå Bergen i vest til Elverum i aust, so no ser ho fram til å sitja inne i hòla si og skriva, attåt kledevask og anna som ho koplar hjernen av med. Men du og du so mykje ho hev sét, og so mange ho hev møtt! Visseleg er dette ingenting jamført med den ferdinga som ministrar og turnerande musikarar og yrkessjåførar og slike driv med, men noko er det då.
No er de vel heilt frå dykk av spaning, so her kjem ho: lista yver stadene/kommunane husmori hev havt arbeidsuppdrag i år (stader ho hev vore fleire gonger, er sjølvsagt nemnde fleire gonger, elles vert lista so stutt).
Og! Det må vera sagt: Husmori hev berre vore utanlands éin gong i år, då ho og maken sykla til Sverike i sumar. Det er litt som med Ivar Aasen, berre at han aldri var utanlands. Vel:
Ål i Hallingdal Trondheim Skien Luster Lærdal Sogndal Høyanger
Elverum Oslo Oppdal Stiklestad Trondheim Sveio Haugesund
Vindafjord Skånevik Elverum Arendal Kolvereid Rørvik Namsos
Steinkjer Leksvik Levanger Oslo Meråker Stjørdal Selbu Tiller
Gjøvik Lillehammer Oppdal Molde Ålesund Førde Os Trondheim
Melhus Trondheim Orkdal Meldal Røros Bergen Sortland Oslo Bærum
Ja, Bærum var prikken over i-en, tykte den sprengnynorske husmori.
mandag 25. november 2013
lørdag 9. november 2013
fridtun (hus)morar seg: kids spessial
Ja, de såg rett: Husmori fylgjer straumdraget i samtidi og nyttar kids i stellet for for ungar, born, småtassar og dilikt. Dei som liver tett saman med husmori, veit at husmori elskar å fortelja soga um dette ordet, og no ser det jaggu ut til at høvet byd seg att! Ja, for emnet ho skal dryfta her, er just ferske verdsborgarar.
Kor som er: Ungdom i dag (og vaksne folk som prøver å verka yngre en dei er) nytter gjerne kid, kidden, kids, kidsa, venteleg etter påverknad frå engelsk. Men korleis kom kid inn i engelsk? Frå norsk. Eller nordisk då, rettare sagt norrønt. Kið heiter det i det gamle målet vårt, kid heiter det i landsmålet hans Ivar Aasen, kje heiter det i dag. So då veit de det: Kid tyder i grunnen 'geitunge' (killing = kid-ling). For nokre hundradår sidan tok engelsmennene kið inn i målet sitt, og utpå 1500-talet var det vanleg slang å nytta kid i tydingi 'menneskebarn, unge'. Og no er ordet kome inn att i norsk i den tydingi.
Men dette var no berre ein avsveiv, hovudemnet er som sagt småfolk. Husmori hev ikkje slike skapningar sjølv, men det er uråd å ikkje støyta på dei, og no kjem tvo stubbar som vonleg kann gjev dykk noko å gledjast ved denne sermerkte laurdagen i november (sermerkt av di husmori føddest på denne dagen for 26 år sidan, so det er ikkje reine slumpen at det dregst um småfolk just i dag).
FYRSTE STUBBEN
Husmori hev som kjent ein make, og denne maken hennar tek buss oftare en husmori. På bussen er det stundom kids, og stundom er dei slitsame (serleg éin unge hev merkt seg ut til no), og stundom er dei morosame. Ein dag i oktober kunde maken melda um ein unge som fylgde bodet um å tenke sjæl.
(På bussen)
Unge: Hva står det der?
Mor: «På gjensyn»
Unge: «På gjensyn»?
Mor: Ja, «på gjensyn».
Unge: Er det ikke bedre med «God gjensyn»?
Her hev med ein språknerd i emning, kommenterer maken.
ANDRE STUBBEN
Husmori er ikkje berre husmor; i haust vart ho jamvel gudmor! Eller luvemor, meir presist. Son åt ein nær ven vart døypt ein solrik dag i september, husmori fekk gleda av å taka av luva fyrr ungen skulle få vatn på skallen. Trufaste lesarar av bloggen til husmormaken hugsar vel at husmori spela ei stor rolle i ein av dei underlege draumane til maken, der husmori (òg kalla Reven) ikkje kom heim fyre di ho vilde vera med på nattverd og bønemøte. Vel, i dåpen var det jamvel nattverd, so no fekk maken sjå husmori taka del i nattverden PÅ EKTE. (Og maken er av «hedensk herkomst», so det var nog sterk kost!)
I alle fall: Husmori hev fenge løyve frå dåpsbarnmori til å leggja ut eit lite blinkskot frå dagen. Den raude veggen bak henne er sudsida av Elverum kyrkje, der husmori sjølv vart døypt og konfirmert.
Kor som er: Ungdom i dag (og vaksne folk som prøver å verka yngre en dei er) nytter gjerne kid, kidden, kids, kidsa, venteleg etter påverknad frå engelsk. Men korleis kom kid inn i engelsk? Frå norsk. Eller nordisk då, rettare sagt norrønt. Kið heiter det i det gamle målet vårt, kid heiter det i landsmålet hans Ivar Aasen, kje heiter det i dag. So då veit de det: Kid tyder i grunnen 'geitunge' (killing = kid-ling). For nokre hundradår sidan tok engelsmennene kið inn i målet sitt, og utpå 1500-talet var det vanleg slang å nytta kid i tydingi 'menneskebarn, unge'. Og no er ordet kome inn att i norsk i den tydingi.
Men dette var no berre ein avsveiv, hovudemnet er som sagt småfolk. Husmori hev ikkje slike skapningar sjølv, men det er uråd å ikkje støyta på dei, og no kjem tvo stubbar som vonleg kann gjev dykk noko å gledjast ved denne sermerkte laurdagen i november (sermerkt av di husmori føddest på denne dagen for 26 år sidan, so det er ikkje reine slumpen at det dregst um småfolk just i dag).
FYRSTE STUBBEN
Husmori hev som kjent ein make, og denne maken hennar tek buss oftare en husmori. På bussen er det stundom kids, og stundom er dei slitsame (serleg éin unge hev merkt seg ut til no), og stundom er dei morosame. Ein dag i oktober kunde maken melda um ein unge som fylgde bodet um å tenke sjæl.
(På bussen)
Unge: Hva står det der?
Mor: «På gjensyn»
Unge: «På gjensyn»?
Mor: Ja, «på gjensyn».
Unge: Er det ikke bedre med «God gjensyn»?
Her hev med ein språknerd i emning, kommenterer maken.
ANDRE STUBBEN
Husmori er ikkje berre husmor; i haust vart ho jamvel gudmor! Eller luvemor, meir presist. Son åt ein nær ven vart døypt ein solrik dag i september, husmori fekk gleda av å taka av luva fyrr ungen skulle få vatn på skallen. Trufaste lesarar av bloggen til husmormaken hugsar vel at husmori spela ei stor rolle i ein av dei underlege draumane til maken, der husmori (òg kalla Reven) ikkje kom heim fyre di ho vilde vera med på nattverd og bønemøte. Vel, i dåpen var det jamvel nattverd, so no fekk maken sjå husmori taka del i nattverden PÅ EKTE. (Og maken er av «hedensk herkomst», so det var nog sterk kost!)
I alle fall: Husmori hev fenge løyve frå dåpsbarnmori til å leggja ut eit lite blinkskot frå dagen. Den raude veggen bak henne er sudsida av Elverum kyrkje, der husmori sjølv vart døypt og konfirmert.
mandag 28. oktober 2013
fridtun (hus)morar seg: heimfrygd
Me hev mange ord for det å lengta heim (heimlengt, heimhug, heimfus, heimtrå mfl.), men husmori kjem ikkje på noko ord som målber den umåtelege sæla som vell fram og fyller likamen når me endeleg er komne heim. Difor sit ho no og held sleppfest (med te og ein neve mandlar) for nyvinningi heimfrygd, eit ord som vonleg vert til gagn og gleda for heimekjære sjeler kringum i landet.
Som de vel veit, hev husmori vore mykje burte i haust: Mest heile september og oktober fór ho ikring og forkynte evangeliet um Ivar/Iver Aasen eller preika um anna som hev med ord og mål å gjera. Det er ulikt husmori å halda på slik, «med denne vidtløftige Omflakning» (Aasen), ho som stødt hev lika seg best heime ved skrivebordet. Men so hev ho eit gildt heimland å ferdast i òg, då, det må ho berre få sagt. Når året nærmar seg enden, skal ho rekna upp alle stadene for dykk. Gled dykk!
Husmori hev høyrt um folk som plent «møter veggen» når dei kjem tilbake til «kvardagen» etter mange dagar og vikor på rundreis eller turné, men ho hev ikkje merka noko til det. Ho opna lett med litt kontorarbeid, attvinning av glas og metall, støvsuging, kledevask, meir kontorarbeid og litt skriving, og ho gjekk ikkje på veggen ein einaste gong (jamvel um skrivaren gjekk tom for blekk). «Fylgjeleg ser det ljost ut for meg, endå året er på sitt myrkaste», klukkar ho.
Og snart kjem det husmormoteinnlegg!
Som de vel veit, hev husmori vore mykje burte i haust: Mest heile september og oktober fór ho ikring og forkynte evangeliet um Ivar/Iver Aasen eller preika um anna som hev med ord og mål å gjera. Det er ulikt husmori å halda på slik, «med denne vidtløftige Omflakning» (Aasen), ho som stødt hev lika seg best heime ved skrivebordet. Men so hev ho eit gildt heimland å ferdast i òg, då, det må ho berre få sagt. Når året nærmar seg enden, skal ho rekna upp alle stadene for dykk. Gled dykk!
Husmori hev høyrt um folk som plent «møter veggen» når dei kjem tilbake til «kvardagen» etter mange dagar og vikor på rundreis eller turné, men ho hev ikkje merka noko til det. Ho opna lett med litt kontorarbeid, attvinning av glas og metall, støvsuging, kledevask, meir kontorarbeid og litt skriving, og ho gjekk ikkje på veggen ein einaste gong (jamvel um skrivaren gjekk tom for blekk). «Fylgjeleg ser det ljost ut for meg, endå året er på sitt myrkaste», klukkar ho.
Og snart kjem det husmormoteinnlegg!
fredag 11. oktober 2013
fridtun (hus)morar seg: moteblogg spessial
mandag 30. september 2013
i gamle dagar
Lenge eg lengta,
leita meg trøytt,
skreiv til eg stupte,
skalv ved tanken
på at elskhug kjem
når du ikkje ventar;
når du sit der ubudd
med open hug.
leita meg trøytt,
skreiv til eg stupte,
skalv ved tanken
på at elskhug kjem
når du ikkje ventar;
når du sit der ubudd
med open hug.
torsdag 19. september 2013
fridtun (hus)morar seg utanfor heimen
Husmoryrket er ikkje kva det ein gong var. Innimillom koking, innkaup, filleristing, klædevask og uppvask, må husmori fara kringum i landet og preika um Aasen og målet hans for folk og fe. Til alt hell ottast ho ikkje fly, for det vert mykje av det, skam å segja. Og bilkøyring. Hau. Er det dét som er å vera «på reisefot»? Ho nyttar føtene tolleg lite, anna en til å trø på ymse pedalar. Men slik hev det vorte.
Skal husmori syta for seg sjølv, lyt ho krjupa ut av skrivehòla då og då. Visst er det leitt å tenkja på at maken må greida seg åleine i heimen, men ingen hev stroke med til no. Dessutan vert gleda ved husstellet endå større når ho hev baksa rundt frå skule til skule i mange dagar; å bretta klutar er so moro at ho mesta brest i lått! Ja-ja. Denne vika fór ho jamvel til hovudstaden og møtte ei grepa bladkvinne (eller vevkvinne?) frå NRK.no. Kva me tala um, kann du lesa her.
No skal husmori ta seg ein klunk (nei då, ei liti skeid) av den gall-beiske hostesafti si, for krimsykja fengde henne ein stad på ferdi, og vondt skal vondt fordriva. Men det er godt å vera heime litt, tykkjer ho. Etterpå skal ho snakka litt med katten.
Skal husmori syta for seg sjølv, lyt ho krjupa ut av skrivehòla då og då. Visst er det leitt å tenkja på at maken må greida seg åleine i heimen, men ingen hev stroke med til no. Dessutan vert gleda ved husstellet endå større når ho hev baksa rundt frå skule til skule i mange dagar; å bretta klutar er so moro at ho mesta brest i lått! Ja-ja. Denne vika fór ho jamvel til hovudstaden og møtte ei grepa bladkvinne (eller vevkvinne?) frå NRK.no. Kva me tala um, kann du lesa her.
No skal husmori ta seg ein klunk (nei då, ei liti skeid) av den gall-beiske hostesafti si, for krimsykja fengde henne ein stad på ferdi, og vondt skal vondt fordriva. Men det er godt å vera heime litt, tykkjer ho. Etterpå skal ho snakka litt med katten.
tirsdag 27. august 2013
det humpar og klekk seg
Som nettnerden kunngjorde i eit hildrande gildt innlegg tidlegare i år: Det hender me set oss godt til rettes og ser løgne filmar på youtube. Ja, endå me ter oss som gamlingar på mange umkverve (sterke motstandarar av sokalla smart phone, løyser kryssord, stoppar sokkar, plukkar molta, skriv brev for hand, stend i glaset og fylgjer med på det som ber til utanfor), er me sers glade i å sjå filmsnuttar på veven. Det finst so mykje merkelegt her i verdi, tenkjer me radt, der me sit og glåmar. I sumar slumpa me til å sjå ein snutt som sette djupe spor i hugen vår – og i ordfanget vårt.
Stutt yversyn yver ord og ordlag som no er vortne tidgjengde i heimen:
det humpar og klekk seg – brukelegt på ymse måtar, men gjerne nytta til å fortelja at stoda er jamt yver god, eller at noko gjeng som venta, eller berre at det rullar og gjeng. Kann òg te seg som spursmål: Korleis humpar og klekk det seg her, då?
tufsa seg – fyrst og fremst nytta um noko som vasar seg, ter seg toskutt og/eller fører umak på oss. Til dømes når dyna klumpar seg saman nedst i dynetrekket, eller når skrivaren skriv ut kråketær i staden for bokstavar.
dundring og brakjing i vombi – viser til ymse undersame ljod frå buken, serleg etter middag og andre tyngre måltid. Kann òg koma i motsett fall, når svolten syg.
kan godt putra litt meir – um det same som ovanfor, men ikkje fullt so høglydt.
rævapinna – lite nytta i daglegtalen, men det løyser låtten og verkar hugsvalande på tunge dagar.
attåtplunder – er ikkje heilt innarbeidt enno, men de ser det viser til plunder som kjem attåt noko anna. Eit tenkt døme er at dyna tufsar seg, og at du, medan du rister dyna, velter eit vassglas.
dalstroka innafør – brukelegt på ymse måtar, men ofta gjeld det innvolar, og serleg det som rører seg i brjosthola.
Ja, no er de nyfikne, tenkjer eg! Her er upphavet til det heile, sjå og lær:
Stutt yversyn yver ord og ordlag som no er vortne tidgjengde i heimen:
det humpar og klekk seg – brukelegt på ymse måtar, men gjerne nytta til å fortelja at stoda er jamt yver god, eller at noko gjeng som venta, eller berre at det rullar og gjeng. Kann òg te seg som spursmål: Korleis humpar og klekk det seg her, då?
tufsa seg – fyrst og fremst nytta um noko som vasar seg, ter seg toskutt og/eller fører umak på oss. Til dømes når dyna klumpar seg saman nedst i dynetrekket, eller når skrivaren skriv ut kråketær i staden for bokstavar.
dundring og brakjing i vombi – viser til ymse undersame ljod frå buken, serleg etter middag og andre tyngre måltid. Kann òg koma i motsett fall, når svolten syg.
kan godt putra litt meir – um det same som ovanfor, men ikkje fullt so høglydt.
rævapinna – lite nytta i daglegtalen, men det løyser låtten og verkar hugsvalande på tunge dagar.
attåtplunder – er ikkje heilt innarbeidt enno, men de ser det viser til plunder som kjem attåt noko anna. Eit tenkt døme er at dyna tufsar seg, og at du, medan du rister dyna, velter eit vassglas.
dalstroka innafør – brukelegt på ymse måtar, men ofta gjeld det innvolar, og serleg det som rører seg i brjosthola.
Ja, no er de nyfikne, tenkjer eg! Her er upphavet til det heile, sjå og lær:
Abonner på:
Innlegg (Atom)
