tysdag 24. mai 2016

fugl, fisk eller midt imillom?

Nettnerden meiner at me til saman ser ut som (eller formar) eit dyr på dette bilætet. Eg slit litt med å sjå det, men kanskje lesarane ser kva dyr ho meiner?







søndag 8. mai 2016

menuett i mai

I dag gjekk husmori og frua ut i hagen og tok nokre bilæte. Sjå kven som vilde vera med! Linsepus, som fotografen kallar det.






tysdag 3. mai 2016

hansteen i heisen?

Avisone stiller stundom folk dette spursmålet: Kven vilde du helst ha sete fast i heisen med?

Det er mange eg gjerne skulde ha sete fast i heisen med, serskilt um eg fekk velja fritt millom både livande og daude. Frua kjem sjølvsagt fyrst, men sidan eg sit fast med henne elles i livet òg, lyt andre sleppa framum her. Til dømes Aasta Hansteen 18241908). Ja, um eg hadde fenge heisspursmålet i dag, hadde eg valt henne.

Ikkje berre av di ho var den fyrste kvinna i Noreg som vart utdana til profesjonell kunstmålar. Og ikkje berre at ho var sers uppteki av kvinnesaki og jamvel er kjend som den fyrste kvinna i Noreg som heldt fyredrag for ålmenta. Og ikkje berre av di ho var ein av dei allra fyrste som tok i bruk landsmålet. Men alt det til saman, og legg til at ho var RAR og temmeleg skeiv. (Eg meiner ikkje å segja av dei tvo sakene heng saman, men stundom gjer dei no det.)

Uvanleg er radt eit betre ord enn rar, og uvanleg til kvinna å vera er fulla endå meir råkande. Hansteen var i alle fall meir framfus en eg er, for å segja det varsamt. 

Det fyrste eg høyrde um dette mennesket, var at ho var millom dei fyrste som nytta landsmålet. Alt i ungdomen vart ho kveikt, og i 1862 gav ho ut boki Skrift og Umskrift i Landsmaalet. Det er freskt, både av di ho var kvinna (målsrørsla vart no elles sers mannstung) og av di ho var embetsmannsdotter frå Christiania. Dessutan var ho ei av fleire kvinnor i venekrinsen til Aasen sjølv. 

Av dagbøkene hans ser me at dei to møttest med ujamne millomrom frå 1861 til 1890. Nokre døme (Jf. og Jfr. = jomfru):

28. november 1861: Besøg af Jfr. Hansteen. Anmærkninger til hendes Manuskript. 
31. juli 1862: Essays and Reviews, 44 s. Skrift og Umskrift i Landsmaalet. 36. [sistnemnde av Hansteen]
26. desember 1873: Faaet "Det svenske Præsteskabs nyeste Bedrift" [av Hansteen, med dedikasjon]. En Korrektur for Turistforeningens Aarbog. Talt med Asbjørnsen, Fr. Hansteen og fl. Meget vakkert Veir. 

2. mai 1876: Kontoret (Andebu, Hiterdal). Hørt Aasta Hansteens Foredrag paa Klingenberg [um kvinnesaki]. Til Egeland atter 30 s.
16. august 1890: Atter stort Uveir med Lyn og Torden. Besøg af Aasta Hansteen.

Lat oss samla oss um det siste: Uveir med Lyn og Torden + Aasta Hansteen. Ei god blanding! Saki er at Hansteen den siste vika hev dukka upp i tvo ulike bøker eg hev lese, og der kjem det tydeleg fram at det fylgde litt «uvêr» med henne. 

Fyrst frå ein artikkel av T. Hellesund i Norsk homoforskning (2001, s. 150):

Den kjente kvinnesakskvinnen, malerinnen og debattanten Aasta Hansteen var en av de mest artikulerte mannshaterne. Fra Amerika brakte hun med seg en ridepisk, til beskyttelse mot menn, fortalte Aasta Hansteen selv. Tradisjonen forteller at hun om sommeren løp mot okser med paraplyen hevet og ropte: «ditt avskyelige mannfolk» (Lein 1984:159). Når Camilla Collett formante Aasta Hansteen om å ikke rase fram slik at hun gav mennene anledning til å trekke kvinnesakskvinnenes genuine kvinnelighet i tvil, kom svaret kontant og treffende: «Furierene er ogsaa kvinder, hugs det Camilla Collett»(Lein 1984:162). [mi utheving]


So stakk ho fram att i boki Romantiske vennskap (2016) av J.O. Gatland. Fyrst i eit dikt ho skreiv til den svenske målaren Sophie Ribbing, på landsmål, der ho jamfører Ribbing med ei rekkja græske gydjor, d.e. gudinnor (s. 5657):

Greske gydjor lyt eg maala
skal eg lik i billæt faa deg.
Ja, alt anna verd for lite:
Heil deg svenske Aphrodite,
Venus ifraa Milo sjølv!

So skal me sjå kva karane syntest um denne frk. Hansteen, som var alt anna en ei yndig nikkedokka. Her frå eit brev August Cappelen sende til Vilhelm B. Nicolaysen:

Aasta Hansteen seer aldeles ud som hendes Fader, dersom han havde Dameklæder paa, blot lidt grimmere, altsaa just ikke noget Ideal for quindelig Skjønhed men saa har hun mange andre gode Egenskaber; for det Første har hun en prægtig, sort Knæbelsbart, som jeg daglig misunder hende ...

Med andre ord: Ei dama eg gjerne skulde ha møt!



fredag 22. april 2016

surring

Det er ei stund sidan dei fyrste insekti tok til å røra på seg, og det hev jamvel vore insekt i vevritet til nettnerden. Husmori tykkjer det er trivelegt med liv i lufti. Fint for fuglane er det òg. Men i dag er det ikkje flugor og slikt ho skal skriva um, det var berre noko ho kom til å tenkja på då ho las eit stykke i dagboki til Olav H.H.

Noko so råkande! tenkte ho. For husmori hev ofta slik ein ubøygjeleg trong til å skriva, ikkje poesi, vel å merka. Skriving er det då lika fullt. Men ho hev ikkje visst korleis ho skal skildra det. Skrivekløe? Jau då, greidt nog. Men Olav-en segjer det betre, i ritet frå 3.2.1948:

«Det er ein surr i deg, ein veldug urgrunn av kjenslor, som krev form.»

Just det. Ein surr i deg. Urgrunn av kjenslor. 

Men det endar ikkje der. Husmori sat og høyrde på ein gamal Kent-demo då ho skreiv dette innlegget, og so, nett so da sko vò telaga, kom desse ordi or høgtalarane:

Stora flugor surrar omkring
hör du ingenting, ingenting, ingenting, ingenting?

Husmori veit ikkje korleis ho skal tolka dette. Eit nærliggjande framlegg er: DET VART BERRE SURR.



onsdag 30. mars 2016

glad påsk!

For fyrste gong sidan 2012 var husmori på Austlandet i påskehøgtidi. Her kjem nokre blinkskot frå dagane ved svenskegrensa, so dei faste lesarane på Vestlandet kann sjå kva me sysla med.


Det vart mykje renning på skidor.


En har ikke mer moro enn en lager sjøl, si.


Uten mat og drikke duger helten ikke.  
Husmori fer gape åt medan ho et.


Skyting med luftgevær på blink. 
Den som fekk færrast poeng, laut laga middag.
Det vart ikkje husmori, men mori.


 Hyttebokskriving i stillongs.




torsdag 3. mars 2016

hoppa, sa katta

Denne vetteren hev husmori og frua havt mykje med huspusen å gjera, sidan eigarane hans hev ei hytta dei gjerne fer til i helgane (no som det er snjo?). Huspusen er på alle måtar husvarm, og jamvel om han kann vera litt trøyttande og uskikkeleg, hender det at han tek skikken dit han kjem: Han ser på hopprenn med husmori.






Astor: Kva ser me på no?
Husmori: Gjentone hev renn i Ljubno.
Astor: Og kven heiar du på?
Husmori: Nei, det er no moro å fylgja med på ho Maren, då.
Astor: Eg heiar på ho slovenske, eg.
Husmori: Ho slovenske? Dei er fleire av deim, veit du. Maja? Spela?
Astor: Nei, Kattja.
Husmori: Du meiner Katja? 
Astor: Nei, eg meiner Kattja.
Husmori: Akk ja.



søndag 14. februar 2016

mange um beinet

Me held fram i den språklege leidi frå fyrre helg. Denne gongen er emnet noko alle kann kjenna seg att i: talemålsskilnader. Rettare sagt ulik bruk av det same ordet. Husmori og nettnerden er uppvaksne på kvar sin kant av landet, og dei språklege skilnadene er jamnast ei kjelda til gaman og hugnad. Men ikkje stødt! Nettnerden synest det er morosamt at husmori segjer «bena» når ho viser til føtene, som her:

«Je ær så kald på bena.»
«Har du så små ben at du får på deg dessa skoa?»

Husmori hev ofta havt kjensla av at det er ho som gjer feil her, medan nettnerden hev rett. Lika vel vert det heilt gale for husmori å segja slikt som «je ær så kald på føttene». Øysterdalsformi «føten'» er greidare, men det er no ein gong slik at «bena» fell lettast for henne. Er det husmori som er rar i målet? Er det rett av nettnerden å flira åt dette?

NEI! Hemnen er søt! For husmori slo upp ordet bein i ordboki til Ivar Aasen: